ANALIZË KRIMINOLOGJIKE E SITUATËS NË KOSOVË (2026)
Qasje teorike mbi devijimin, kontrollin social dhe kriminalitetin
Prof.Ass.Dr.sc.Mensut Ademi
MODELI TEORIK I DEVijIMIT SOCIAL
- Teoria e konfliktit kulturor
- Teoria e zgjedhjes
- Teoria e frikësimit
- Teoria e kontrollit
- Teoria e ngritjes morale
- Teoria e reagimit social dhe etiketimit
ANALIZA SIPAS TEORIVE
1. Teoria e konfliktit kulturor
- Polarizim social dhe etnik
- Përplasje mes normave tradicionale dhe rendit ligjor modern
- Konflikt midis ligjit formal dhe praktikave joformale
Efekt: dobësim i respektit ndaj normave juridike.
2. Teoria e zgjedhjes (racionale)
- Krimi ekonomik dhe korrupsioni si kalkulim kosto–përfitim
- Perceptim i ulët i ndëshkimit
- Përfitim më i madh se rreziku
Efekt: kriminalitet oportunist dhe i organizuar.
3. Teoria e frikësimit
- Frikë nga hakmarrja dhe presioni social
- Mosbesim në mbrojtjen institucionale
- Nën-raportim i krimit
Efekt: heshtje shoqërore dhe pandëshkueshmëri.
4. Teoria e kontrollit
- Dobësim i familjes dhe komunitetit
- Kontroll institucional selektiv
- Urbanizim dhe migrim
Efekt: rritje e devijimit social.
5. Teoria e ngritjes morale
- Retorikë e fortë morale publike
- Diskrepancë mes fjalës dhe veprimit
- Zbatim selektiv i ligjit
Efekt: cinizëm qytetar dhe relativizim normash.
6. Teoria e reagimit social & etiketimit
- Stigmatizim i të rinjve dhe zonave periferike
- Margjinalizim socio-ekonomik
- Vetëpërforcim i devijimit
Efekt: riprodhim i kriminalitetit.
Kriminaliteti në Kosova (2026) është rezultat i:
ndërveprimit midis individit – mjedisit – institucioneve.
➡️ Zgjidhja kërkon:
- forcim të kontrollit social dhe institucional
- drejtësi jo-selektive
- politika parandaluese dhe sociale
- qasje ndërdisiplinore kriminologjike
FJALË KYÇE
Kriminologji · Devijim Social · Kontroll Social · Kriminalitet · Kosovë 2026
