Hyrja
Trafikimi është një nga krimet më të rënda dhe më qnjërzore të kohës moderne .që nënkupton shfrytëzimin e përsonave për përfitimin material apo të tjera,duke përdorur mashtrimin,dhunën,detyrimin apo forma të tjera presjoni.
Ky fenomen prek dinjitetin dhe lirinë njërzore,duke e trajtuar njëriun si mall tregtar që blihet dhe shitet.
Trafikimi përhapet zakonish në vende ku sundon varfëria,mungesa e arsimit dhe papunësia,duke goditur më së shumti shtresat më të ndjeshme të shoqërisë.
Kjo është një plag e rënd sociale që kërkon ndërgjegjësim dhe luftim të vazhdushme nga institucionet dhe qytetarët.
Qfarë do të thotë Trafikim
Trafikim do te thotë akti i blërjes apo I shitjes së mallrave në mënyre të pa ligjshme , në perdorim të forcës,robëris se pa vullnetshme apo skllavërisë për fitime financiare
Trafikimi paraqet veprimtarinë e paligjshme që perfshinë rekrutimin,transportimin,transformimin,strehimin ose pranimin e personave me qellim shfrytezimi përmes ,mashtrimit,kërcenimit,apo mjeteve te tjera të deytyrimit.
Qëllimi keyesor I trafikimit është fitimi financiar duke shfrytezuar viktimën në mënyrë jo vullnetare dhe shpesh qnjërzore.
Format /Grupet e Trafikimeve Me QNJZ
-Trafikimi për shfrytezim seksual
-Trafikimi fmijeve
-Trafikimi i organeve
-Trafikim për punë të deyruar
-Trafikim për aktivite kriminale
-Trafikim për martes të detyruar/të rreme
Trafikimi me qënie njerzore
Trafikimi me njerzë është vepër penale që dënohet deri me 15 vite burgim me ligjin e Kosovës.
Trafikimi afekton personat,familjet dhe kumonitetin në terësi.
Viktimat të trafikimit mund te jenë personat të moshave,gjinive,etniciteteve dhe kombesive te ndryshme.
Trafikimi me njerëzë nënkupton,rekrutim,transportim,transferim,strehim ose pranim i personave me anë te kanosjes ose të përdorimit të forcës apo me forma të tjera të shtrengimit,rrëmbimit,mashtrimit,lajthimit,keqpordorimit të një pozite të ndjeshme ose me anë të dhënjes ose me anë te marrjes së pagesave apo perfitimeve për të arritur pëlqimin e përsonit që ka kontroll mbi personin tjetër,me qëllim të shfrytezimit.
Trafikimi i qenieve njerëzore shpesh ngatërrohet me kontrabandën e qenieve njerëzore që perfshin kalime të paligjshme kufitare.
Në fakt krimi i trafikimit të qenieve njerëzore nuk kërkon asnjë levizje.
Të mbijetuarit mundë të rekrutohen në qytetet e tyre,madje edhe në shtepit e tyre.
Kush janë trafikantët
Trafikantet kryesisht targetojnë personat që janë në ndonjë situat të ndjeshme,janë ne nevojë financiare,viktima që ka ikur nga shtepija,viktimat pa perkujdesje prindërore,familje neglizhente ose familje jofunksionale,viktimat që kanë dhunë në familje,probleme të shendetit mendor ose abuzimit me drog ose alkohol,viktimat e moshave adoleshete etj.
Mund te jenë shum faktorë që ndikojë që trafikanti të tragtojë viktimën.
Shum viktima janë trafikuar nga partënerët romantik,perfshirë bashkshortët dhe nga antaret e familjes, përfshirë prindërit,vëllezrit apo kujdestarët.
Si i kontrollojnë trafikantët viktimat
Trafikantët përdorin taktika te ndryshme për të mbajtur nën kontroll viktimat.
Pse viktimat nuk raportojnë ose pse ato nuk ikin
Viktimat që gjenden në situata trafikimi shpesh nuk mund te largohn nga kryesit për arsyje që janë më të nderlikuar.
Disave ju mungojn gjerat elimentare për tu larguar fizikisht nga krysit-si p.sh jan të mbyllura, të kontrolluara nga krysit nuk kan transport ose nuk kanë nje vend të sigurt për te jetuar.
Disa kanë frikë për sigurinë e tyre disa jan të manipuluar në mënyr aq efektive saqë mendojn që nuk mund te ja dalin vet nese nuk jane ne kontrollin e një pesonit tjeetër.
Viktimat nuk e identifikojn veten si viktima.
-I frigohen policisë -mund të mendojn se ligji do ti denojë
-I frigohen trafikanteve- mendojn se do ti humbasin resurset si p.sh banimin ose mbeshtetjen.
-Nuk I njohin ligjet-derisa nuk I kuptojnë aë janë viktima gjithmonë do të mendojn që janë kriminel.
-Besojnë se ska kushë ti ndimojë -presioni nga trafikanti dhe mungesa e mbeshtetjes.
-Lidhja emocionale/romantike me trafikantin
-Historia e traumës dhe abuzimit që shpesh i bën të mos e dijnë se jan duke u shfrytëzuar dhe viktimizuar.
Trafikimi për shfrytëzim seksual
-Trafikimi për shfrytezime seksuale është një formë e organizuar e shfrytëzimit ku personat detyrohen të ofrojnë shërbime seksuale ne kushte kontrolli,frike dhe presioni të vazhdushëm,përfitimi te cilit i kalon trafikantëve.
Kjo dukuri nuk kufizohet vetëm në prostitucion të detyruar por përfshin qdo aktivitet seksual ku mungon vullneti i lirë,pavarsisht formës ,vendit apo mënyrës së realizimit
-Karakteristikat dalluse te këti trafikimi
*Trupi viktimës kthehet në mjet fitimi
Viktima shfrytëzohet vazhdimisht,jo vetem një herë si në disa forma të tjera si p.sh tregtia e organeve.
Ai/ajo përdoret derisa humbet aftësin për të sjellë fitim.
*Kontrolli psikollogjik është më i forte se dhuna fizike
Shpesh trafikantët përdorin trupin,fajësimin,varësin emocionale dhe izulimin,sepse këto metoda janë më të qendrushme se dhuna e drejëpërdrejt.
*Fitimi ekonomik është i vazhdueshëm dhe I shumëfishtë
Një viktimë mund të shfrytëzohet nga qindra klientë, duke bërë këtë formë një nga më fitimëprurës për rrjetet kriminale.
Taktikat e kontrollit të përdoura te viktimat
*Trafikantët përdorin metoda“ Soft coercion“,të cilat nuk lënë shenja por krijojnë robëri mendore.
“Ti nuk vlen askund tjeter“
*“Askush nuk do të besojë”
*Ti më ke borgjë se të ndimova”
*”Familja jote do turëperohet”
Venia viktimes përballë ndjenjes së fajësis koto metoda krijojnë varësi emocionale,ekonomike dhe sociale,duke e bërë viktimen të paaftë dhe të largohet edhe po të ketë mundesi fizike
Trafikimi organeve
Trafikimi organeve përbën një nga format më të errëta dhe më qnjerëzore.
Ky fenomen shfrytëzon në mënyra më brutale dobësin njërzore, duke e kthyer trupin e njeriut në mmall tregu dhe jetën në një numër viktimat shpesh janë persona të varfër,të zhdukur, të rrëmbyer,migrant pa dokumente,apo indivië në situate të rënda ekonomike që manipulohet me premtime të rreme.
Në shumë raste,trafikimi I organeve kryhet nëpërmes rrjeteve të strukturuar kriminale që operojnë në fshetësi të thellë ku këtë pun e kryejn mjekë të kurruptuar,klinika ilegale dhe ndërmjetes që e shohin jeten e njeriut si fitim.
Organet si veshka,mëlçia apo zemra shiten në tregje të paligjshme për shuma të medha parash ndersa viktimat shpesh përfundojnë të lënduar rënd, me pasoja të perhershme ose edhe të vdekur.
Një nga elementet më tragjike të këtij fenomeni është se shumë viktima nuk ediinë se po trafikohen atyre u premtohet trajtimi mjekësorë,apo ndihmë ekonomike,por në realitet shfrytëzohen deri në kufijtë e jetës Procesi kryhet pa kontroll mjeksore,pa standard,dhe pa respekt minimal për dinjitetinë njërzor.
Shtetet,organizatat ndërkombtare dhe institucionet e sigurisë përpiqen ta luftojnë këtë krim përmes bashkëpunimit nderëkufitar,rritjes së kontrolleve shendetësore,nderëgjetesimit publik dhe ndëshkimit të rrjeteve kriminale
Megjithat kerkesa e lartë për organe në shum vende të botes e mban të gjall këtë treg të rrezikshumë.
Trafikimi organeve nuk është vetem krim ekonomik-është sulm I drejtëpërdrejt ndaj të drejtës për jetë dhe dinjitete njerëzore kjo na kujton se sa e rendësishme është të forcohen sistemet e shëndetësisë,mbrojtja sociale dhe mekanizmat që pengojnë njerzit të bien pre e shfrytëzimit.
____________________________________________________________
Burimet
1-Zyra e Kombeve të bashkuara për Drogë dhe Krime (UNODC).Raporti Global mbi Trafikimin e Qenieve Njerëzore. Vienë,2022.
2-organizata Nderkobëtare për Migracionin (IOM).Trafikimi I Qenieve Njerëzore dhe Migrimi.Gjenevë,2021
3-Keshilli Evropës.Konventa për Veprim Kunder Trafikimit të Qenive Njerëzore.Varshavë,2005
4-Eurpol.Trafikimi i Qenive Njërzore ne Bashkim Evropian.Bashkimi Evropian 2023
5-Kodi Penal i Republikes së Kosovës,Neni 165-Trafikimi me Qenie Njërzore.
6-Veton Vula Mensut Ademi, Kriminaliteti i Organizuar, 2020, Prishtinë
