Kolegji AAB
https://aab-edu.net/fakultetet/juridik/
Fakulteti Juridik Lënda: Kriminologji
Tema: Organizata kriminale Cosa Nostra në këndvështrimin e kriminologjisë
Punoi:
Eriola Lakna Mentori:
Ajnisha Ramaj Krasniqi Prof. Ass. Dr. Mensut Ademi
Përmbajtja
I. Hyrja…………………………………………………………………………………………………………………………..3
- Shkaqet kriminogjene të lindjes së Cosa Nostra……………………………………………3
III. Cosa Nostra si formë e krimit të organizuar……………………………………………….4 - Cosa Nostra dhe teoritë kriminologjike……………………………………..……………..4
- Viktimat e krimit mafioz (viktimologjia) ……………………………..……………………5
- Lufta kundër Cosa Nostra …………………………………………………………………5
VII. Përfundim ………………………………………………………………………………….6
Literatura………………………………………………………………………………………………………………………7
- Hyrje
Kriminaliteti i organizuar përbën një nga format më komplekse dhe më të rrezikshme të kriminalitetit bashkëkohor. Ai karakterizohet nga struktura të qëndrueshme, hierarki të brendshme, disiplinë strikte dhe qëllim kryesor përfitimin ekonomik dhe pushtetin shoqëror. Një nga format më të njohura dhe më të studiuara të kriminalitetit të organizuar është organizata mafioze italiane Cosa Nostra, e cila ka origjinën në Sicili dhe ka ushtruar ndikim të thellë në jetën politike, ekonomike dhe shoqërore për më shumë se një shekull.
Qëllimi i këtij punimi seminarik është që Cosa Nostra të trajtohet nga këndvështrimi i kriminologjisë, duke u ndalur në shkaqet e lindjes së saj, strukturën organizative, veprimtarinë kriminale, lidhjen me teoritë kriminologjike si dhe pasojat që kjo organizatë ka shkaktuar mbi viktimat dhe shoqërinë në përgjithësi.
- Shkaqet kriminogjene të lindjes së Cosa NostraLindja e Cosa Nostra lidhet ngushtë me rrethanat historike, ekonomike dhe shoqërore të Sicilisë në shekullin XIX. Një nga faktorët kryesorë ishte mungesa e një shteti funksional dhe e një sistemi efektiv të drejtësisë, gjë që krijoi hapësirë për vetë-organizim të grupeve private që ofronin “mbrojtje” dhe rend paralel.
Varfëria e theksuar, pabarazia sociale dhe pronësia e përqendruar e tokës ishin faktorë shtesë që ndikuan në zhvillimin e strukturave mafioze.
Pronarët e mëdhenj të tokave kishin nevojë për individë që të mbronin interesat e tyre, ndërsa popullsia e varfër i shihte këto struktura si mjete mbijetese dhe sigurie.
Një rol të rëndësishëm luajti edhe kultura lokale, e cila përfshinte kodin e heshtjes, nderin dhe besnikërinë, elemente që forcuan solidaritetin e brendshëm të organizatës dhe e bënë të vështirë ndërhyrjen e autoriteteve shtetërore.
III. Cosa Nostra si formë e krimit të organizuar
Cosa Nostra përfaqëson një model klasik të krimit të organizuar. Ajo ka një strukturë hierarkike të mirëpërcaktuar, e përbërë nga familje mafioze (famiglie), të cilat veprojnë në territore të caktuara. Në krye të secilës familje qëndron capo, i ndihmuar nga këshilltarë dhe anëtarë të rangjeve më të ulëta.
Veprimtaria kriminale e Cosa Nostra përfshin një gamë të gjerë veprash penale, si zhvatja, trafikimi i narkotikëve, pastrimi i parave, korrupsioni dhe vrasjet. Këto aktivitete realizohen në mënyrë të organizuar dhe sistematike, duke synuar kontrollin e tregjeve ilegale dhe ndikimin në institucionet publike.
Një element dallues i kësaj organizate është përdorimi i dhunës si mjet kontrolli dhe frikësimi, por edhe si instrument për ruajtjen e disiplinës së brendshme.
Megjithatë, në shumë raste, Cosa Nostra ka preferuar forma më të sofistikuara të ndikimit, si korrupsioni dhe infiltrimi në administratën publike, për të shmangur vëmendjen e organeve të ndjekjes penale.
- Cosa Nostra dhe teoritë kriminologjike
Nga këndvështrimi i kriminologjisë, Cosa Nostra mund të shpjegohet përmes disa teorive kryesore. Së pari, teoria e asociimit diferencial shpjegon se sjellja kriminale mësohet përmes kontakteve të ngushta shoqërore. Anëtarët e rinj të mafies socializohen gradualisht me normat dhe vlerat kriminale të organizatës.
Së dyti, teoria e anomisë (Durkheim – Merton) ndihmon në kuptimin e lindjes së Cosa Nostra si pasojë e mospërputhjes ndërmjet qëllimeve shoqërore dhe mjeteve legjitime për t’i arritur ato. Në një shoqëri me varfëri dhe mungesë mundësish, kriminaliteti i organizuar shihet si alternativë për arritjen e suksesit ekonomik.
Gjithashtu, teoria e kontrollit social argumenton se dobësia e institucioneve shtetërore dhe mungesa e besimit në sistemin juridik kanë ndikuar drejtpërdrejt në forcimin e strukturave mafioze, të cilat kanë zëvendësuar rolin e shtetit në disa zona të Sicilisë. - Viktimat e krimit mafioz (viktimologjia)Veprimtaria e Cosa Nostra ka prodhuar një numër të madh viktimash, të cilat nuk kufizohen vetëm në individët e dëmtuar drejtpërdrejt nga dhuna mafioze. Viktima të drejtpërdrejta janë biznesmenët e zhvatjes, dëshmitarët, gazetarët dhe përfaqësuesit e institucioneve shtetërore.
Në aspektin viktimologjik, shoqëria në tërësi konsiderohet viktimë indirekte, pasi kriminaliteti mafioz dëmton rendin juridik, konkurrencën e lirë ekonomike dhe besimin e qytetarëve në shtetin e së drejtës. Frika dhe heshtja e imponuar nga mafia krijojnë një klimë pasigurie dhe normalizojnë dhunën. - Lufta kundër Cosa Nostra
Lufta kundër Cosa Nostra ka kaluar në disa faza dhe është intensifikuar sidomos në fund të shekullit XX. Një rol të rëndësishëm kanë luajtur reformat ligjore në Itali, të cilat kanë kriminalizuar pjesëmarrjen në organizata mafioze dhe kanë forcuar mjetet e konfiskimit të pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme.
Gjithashtu, bashkëpunimi i të penduarve (pentiti) ka qenë një instrument kyç në zbardhjen e strukturave dhe veprimtarisë së brendshme të mafies. Megjithëse kjo ka sjellë rezultate pozitive, fenomeni i mafies vazhdon të mbetet sfidë serioze për drejtësinë penale.
VII. Përfundim
Cosa Nostra përfaqëson një shembull tipik të kriminalitetit të organizuar, i cili ka lindur si pasojë e rrethanave historike, ekonomike dhe shoqërore specifike.
Analiza kriminologjike tregon se kjo organizatë nuk mund të kuptohet vetëm si fenomen kriminal, por si strukturë komplekse shoqërore që ka shfrytëzuar dobësitë e shtetit dhe shoqërisë. Lufta kundër Cosa Nostra kërkon jo vetëm masa represive penale, por edhe politika parandaluese sociale, forcim të institucioneve dhe rritje të besimit të qytetarëve në drejtësinë shtetërore.
Literatura
Ismet Salihu, Kriminologjia, Prishtinë, 2016.
Ragip Halili, Kriminaliteti i organizuar, Prishtinë, 2014.
Artan Hoxha, Krimi i organizuar dhe mafia, Tiranë, 2012.
Ismet Salihu, E drejta penale – pjesa e posaçme, Prishtinë, 2018.
Ragip Halili, Krimi i organizuar ndërkombëtar, Prishtinë, 2015.
Artan Hoxha, Mafia dhe shteti, Tiranë, 2013.
Edwin Sutherland, Parimet e kriminologjisë (përkthim shqip), Tiranë.
Robert K. Merton, Teoria e anomisë (literaturë e përkthyer).
Ismet Salihu, Hyrje në kriminologji, Prishtinë.
Ragip Halili, Viktimologjia, Prishtinë.
Artan Hoxha, Fenomenet kriminale, Tiranë.
Ligji Penal Italian – pjesë të përmbledhura në literaturë shqipe.
Ragip Halili, Politikat penale kundër krimit të organizuar, Prishtinë.
